Suriye'nin Çöküşünü Tersine Çevirmek ve İstikrarı Sağlamak İçin Ekonomik İyileşmeyi Hızlandırmak Kritik Önem Taşıyor

TASCA
9 Haz
3 dakikada okunur

New York, 20 Şubat 2025 – Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından hazırlanan yeni bir ön sosyo-ekonomik etki değerlendirmesine göre, Suriye'de 14 yıldır devam eden çatışmalar yaklaşık 40 yıllık ekonomik, sosyal ve beşeri sermaye ilerlemesini sıfırladı. Raporda çok sert bir uyarı yer alıyor: Mevcut büyüme oranlarıyla Suriye ekonomisi, çatışma öncesindeki GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) seviyesine 2080 yılından önce ulaşamayacak. Ekonomik toparlanma süresini 10 yıla indirmek için yıllık ekonomik büyümenin 6 katına çıkması; ekonomiyi çatışma hiç yaşanmamış gibi olması gereken seviyeye 15 yılda ulaştırmak için ise iddialı bir şekilde 10 katlık bir büyüme artışı gerekiyor.

"Suriye'deki Çatışmanın Etkisi: Yıkılmış Bir Ekonomi, Yaygın Yoksulluk ve Sosyal-Ekonomik İyileşmeye Giden Zorlu Yol"başlıklı raporda öne çıkan çarpıcı veriler, her 10 Suriyeliden 9'unun yoksulluk sınırının altında yaşadığını gösteriyor. Ülkenin GSYİH'si çatışmaların başladığı 2011 yılından bu yana yarı yarıya erirken, işsizlik oranı 3 katına çıktı.

UNDP Başkanı Achim Steiner konuya ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:

"Acil insani yardımların ötesinde, Suriye'nin toparlanması, halkı için ekonomik ve sosyal istikrarı inşa edecek uzun vadeli kalkınma yatırımlarına bağlıdır. İstihdam ve yoksulluğun azaltılması için üretkenliğin yeniden canlandırılması, gıda güvenliği için tarımın hareketlendirilmesi ve sağlık, eğitim ile enerji gibi temel hizmet altyapılarının yeniden inşası; kendi kendine yeten bir gelecek, refah ve barış için anahtar niteliğindedir."

Rapor; ekonomik iyileşme için net bir ulusal vizyonun, köklü reformların, kurumlar arası etkin koordinasyonun ve pazar erişiminin genişletilmesinin şart olduğunu savunuyor.

Çatışmanın Yarattığı Ağır Tahribat

Çok geniş yelpazedeki kaynaklardan elde edilen bulgulara dayanan rapor, 14 yıllık çatışma sürecinin bilançosunu şu şekilde özetliyor:

Ekonomik Kayıp: 14 yıllık çatışma sürecinde toplam GSYİH kaybının 800 milyar ABD doları olduğu tahmin ediliyor.
Yardım Bağımlılığı: Her 4 kişiden 3'ü insani yardımlara bağımlı durumda ve sağlık, eğitim, gelir, gıda güvenliği, temiz su, enerji ve barınma gibi temel alanlarda kalkınma desteğine ihtiyaç duyuyor.
Yoksulluk Patlaması: Genel yoksulluk oranı çatışma öncesindeki %33 seviyesinden bugün %90'a fırlamış durumda. Aşırı yoksulluk ise tam 6 kat artarak %11'den %66'ya yükseldi.
Can Kaybı ve Sağlık Sistemi: Çatışmalar doğrudan 618.000 ölüm ve 113.000 kayba yol açtı. Sağlık merkezlerinin üçte birinin hasar görmesi ve ambulans hizmetlerinin yarısının devre dışı kalması nedeniyle sağlık sisteminin çökmesi de dolaylı olarak çok sayıda can kaybına neden oldu.
Eğitim Krizi: 6 ila 15 yaş arasındaki çocukların %40 ila %50'si okula gidemiyor.
Konut ve Barınma: Çatışma yıllarında tüm konutların neredeyse üçte biri ya tamamen yıkıldı ya da ağır hasar gördü; bugün Suriye içinde 5.7 milyon insan barınma desteğine ihtiyaç duyuyor.
Su ve Altyapı: Su arıtma tesislerinin ve kanalizasyon sistemlerinin yarısından fazlası hasarlı veya çalışamaz durumda. Bu durum nüfusun yarısını (yaklaşık 14 milyon insan) temiz su ve sanitasyondan mahrum bırakıyor.
Enerji Çöküşü: Enerji üretimi %80 oranında düştü. Elektrik santrallerinin ve iletim hatlarının %70'inden fazlasının hasar görmesi, ulusal şebekenin kapasitesini dörtte üçten fazla azalttı.

Tüm bu göstergeler neticesinde, Suriye'nin sağlık, eğitim ve gelir endekslerini birleştiren İnsani Gelişme Endeksi (İGE); 2010 yılındaki 0.661 seviyesinden 0.557'ye geriledi. Bu skor, Suriye'nin 1990 yılında kaydedilen ilk İGE skoru olan 0.563'ün bile altındadır.

Suriye'nin Ekonomik Yenilenmesi İçin Yol Haritası

Suriye ekonomisinin insanlara yeniden geçim kaynakları ve fırsatlar sunabilmesi için sürdürülebilir ve yüksek bir büyüme yakalaması gerekiyor.

2018–2024 yılları arasındaki mevcut %1.3'lük yıllık büyüme oranıyla, Suriye ekonomisinin çatışma öncesi GSYİH seviyesine dönmesi tam 55 yıl sürecek.
Toparlanmayı 15 yıla indirmek için yıllık %5'lik bir büyüme oranına ihtiyaç var.
Çatışmanın hiç yaşanmadığı bir senaryodaki ekonomik seviyeyi yakalamak (aradaki açığı kapatmak) için ise yıllık %13.9'luk devasa bir büyüme oranı yakalanması gerekiyor.

UNDP Genel Sekreter Yardımcısı ve Arap Devletleri Bölge Ofisi Direktörü Abdallah Al Dardari ise stratejik gereklilikleri şu sözlerle özetliyor:

"Suriye'nin geleceği, güçlü bir kalkınma odaklı toparlanma yaklaşımına bağlıdır. Bu durum; yönetişim reformu, ekonomik istikrar, sektörlerin canlandırılması, altyapının yeniden inşası ve sosyal hizmetlerin güçlendirilmesini içeren kapsamlı bir stratejiyi zorunlu kılmaktadır. Bu birbirine bağlı reformları hayata geçirerek Suriye'nin kendi geleceği üzerindeki kontrolü yeniden kazanmasına, dış yardımlara olan bağımlılığın azaltılmasına ve herkes için dirençli ve müreffeh bir geleceğin inşa edilmesine yardımcı olabiliriz."

Bu UNDP değerlendirmesi, BM Suriye Ülke Ekibi tarafından erken toparlanma ve yeniden inşa çabalarına yön vermek amacıyla hazırlanan bir dizi analiz ve raporun önemli bir parçasıdır.

Yazı İçi Kaynak Bağlantısı: