Türkiye-Afrika Stratejik İş Birliğinin Temelleri

Türkiye, 2005 yılında Afrika Birliği'nde gözlemci statüsü elde ettikten sonra, 2008 yılında Afrika'nın stratejik ortağı ilan edilmiştir. 2013 yılına gelindiğinde ise Türkiye, "Afrika Ortaklık Politikası" evresine geçiş yaparak kıtanın barış ve kalkınma hedeflerine olan katkılarını artırmıştır. Bu süreçte Türk özel sektörü ve sivil toplum kuruluşları, Afrika projelerinde önemli roller üstlenmiştir.

Türkiye-Afrika Ortaklık Politikası; kıta ile siyasi, ekonomik, kültürel ve insani iş birliğine dayalı, çok boyutlu ilişkiler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Afrika'nın uluslararası sistemde artan önemiyle birlikte Türkiye; kıtanın zengin doğal kaynaklarını, genç nüfusunu ve stratejik konumunu göz önünde bulundurarak eşit ortaklığa dayalı bir ilişki modeli yürütmektedir. Türkiye'nin 1998 yılında başlayan Afrika açılımı, 2005'te hız kazanmış ve 2013 itibarıyla tam teşekküllü bir Ortaklık Politikası halini almıştır.

Osmanlı dönemine kadar uzanan tarihi bağlar ve Cumhuriyet döneminde kurulan diplomatik ilişkiler, bugünün çok katmanlı iş birliğinin temelini oluşturmuştur. Türkiye; ticaret hacmini artırmaya, kültürel ilişkileri güçlendirmeye ve Afrika genelinde insani yardımları sürdürülebilir kılmaya özel bir önem atfetmiştir. Stratejik bir ortak olarak Türkiye; güvenlik, eğitim ve ticaret gibi alanlarda Afrika ülkeleriyle ortak projeler geliştirmiş, insani yardım ve kalkınma iş birliğinde küresel düzeyde ana aktörlerden biri haline gelmiştir.

Ticaret Hacmi ve Bölgesel Yayılım

2022 yılı itibarıyla Türkiye’nin Afrika ülkeleriyle olan ticaret hacmi, on yıl öncesine kıyasla 15 kat artarak 40,7 milyar dolara ulaşmıştır. Türkiye; Moritanya, Angola, Kongo Cumhuriyeti, Gana, Komorlar, Güney Sudan, Çad, Cibuti, Ekvator Ginesi, Libya, Nijerya, Zimbabve, Zambiya ve Mısır gibi pek çok kıta ülkesiyle kapsamlı iş birlikleri gerçekleştirmiştir.

Öne çıkan bazı iş birliği detayları şunlardır:

• Libya: 2020 yılında imzalanan güvenlik ve deniz yetki alanları sınırlandırılması anlaşmalarının ardından Türkiye, askeri alandaki iş birliğini genişletmiştir. Türk şirketleri, Libya'nın enerji ve altyapı projelerinde aktif olarak yer almaktadır.

• Nijerya: Türk şirketleri, ülkenin doğalgaz ve petrol sektörlerine yatırımlar yapmıştır. Nijeryalı yetkililer, büyük uluslararası petrol şirketlerinin karadaki operasyonlardan çekilme planları doğrultusunda yeni yatırım fırsatlarının doğduğunu belirtmektedir.

• Mısır: Uzun süren diplomatik durgunluğun ardından, özellikle tekstil ve otomotiv sektörlerinin öncülüğünde 2021 yılında ticari ilişkiler yeniden canlanmış ve ticaret hacmi 7 milyar dolara ulaşmıştır.

• Cibuti: Türkiye; ülkenin enerji ve liman altyapısı projelerine yatırımlar yaparak stratejik bağlarını güçlendirmiştir.

• Gana: Türk şirketleri önemli altyapı projelerine katkıda bulunmuş ve havalimanı tesislerini geliştirmiştir. Kotoka Uluslararası Havalimanı, Batı Afrika'nın en önemli havalimanlarından biri haline gelmiştir.

• Moritanya: Türkiye; balıkçılık, tarım ve su yönetimi alanlarında iş birliğini genişletmiştir.

• Angola: Enerji, altyapı ve savunma sanayisi alanlarında anlaşmalar imzalanmış; Türk Hava Yolları ülkeye doğrudan uçuşlar başlatmıştır.

• Komorlar: Türkiye; bölgedeki hastane ve okul inşaatı projelerine destek sağlamıştır.

• Çad: Türkiye; enerji projelerine ve tarımsal kalkınma programlarına katkıda bulunmuştur.

• Zimbabve: TİKA aracılığıyla sağlık ve tarım sektörlerinde destek projeleri yürütülmüştür.

• Güney Sudan: Türkiye; sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesinde ve tarım projelerinin desteklenmesinde kilit bir rol oynamıştır.

• Ekvator Ginesi: İş birliği ağırlıklı olarak enerji altyapısına odaklanmış ve ayrıca bir savunma sanayisi anlaşması imzalanmıştır.

• Kongo Cumhuriyeti: Türk şirketleri, ülkenin madencilik ve altyapı sektörlerine katkı sağlamıştır.

Türkiye'nin Afrika genelindeki dinamik ve çeşitlendirilmiş bu yaklaşımı, sürdürülebilir ortaklıkları ve karşılıklı refahı teşvik etmeyi amaçlayan uzun vadeli bir vizyonu yansıtmaktadır.